Hán Nôm Huệ Quang

“Tu nhiếp tâm mình”: tu là tu hành, nhiếp là giống như dùng đá nam châm hít lấy tất cả các thỏi sắt. Vậy chúng ta phải nhiếp cái gì? Nhiếp tâm, tức quý vị không để cho tâm mình chạy lung tung. Qúi vị sẽ hỏi: “Tâm tôi cũng biết chạy sao?” Tâm quý vị không biết chạy ư? Nó không những chạy mà còn chạy xa đến mười vạn tám ngàn dặm, không biết chạy về hướng nào! Niệm trước chạy đến Âu châu, niệm sau chạy đến Úc châu, niệm tiếp sau nữa chạy đến tận Á châu, biết cả việc đại bác ở Việt Nam đang nhả đạn “đoàng, đoàng, đoàng” giết chết rất nhiều người. Cứ như vậy, không cần dùng tiền, cũng không cần mua vé mà quý vị có thể dạo chơi khắp năm châu bốn biển. Quý vị cho như thế là quá rẻ, kỳ thật, quý vị đã sử dụng rất nhiều năng lượng(“xăng dầu”) tự tánh của mình, chỉ là quí vị không cảm biết được mà thôi. Xăng dầu dùng để làm gì? Nó có thể dùng để thắp sáng, nếu quý vị dùng hết dầu rồi thì ánh sáng sẽ không còn, chung quanh sẽ trở nên tối tăm. Điều tôi giảng đây là có đạo lý đích thực của nó, nếu quí vị hiểu rõ, không dùng nhiều dầu như thế nữa thì rất có lợi ích cho việc tu hành; còn nếu quý vị không thấu hiểu, sau này dùng hết dầu rồi, tâm quý vị sẽ trở nên tối tăm và sẽ đi vào đường ngạ quỷ.

Vì vậy, Mạnh Tử nói: “Người ta để xổng gà chó thì còn biết đường đi tìm; như thả rong tâm thì không biết đâu mà tìm, than ôi!” Người ta nuôi gà chó, nếu nó chạy mất thì còn biết đến khắp nơi tìm. Ô! Gà của tôi mất tiêu rồi, chó của tôi không biết chạy đến nơi nào, thế là vội vã đăng báo tìm: “Chó của tôi đi mất, nếu người nào nhìn thấy, xin gọi điện thoại đến địa chỉ…sẽ gặp được tôi!”; trái lại tâm của quý vị chạy mất thì không biết đâu mà tìm. Như tôi vừa mới nói, không cần mua vé mà nó vẫn có thể dạo khắp năm châu; thậm chí phi thiên độn thổ, chạy lên trời, xuống lòng đất cũng không cần phải mua vé. Quý vị cho như vậy là rất lời mà không biết rằng mình đã lạm dụng xăng dầu tự tánh quá nhiều và ánh sáng trí tuệ của quý vị cũng sẽ theo đó lụi tàn dần!

Giảng đến đây, quý vị cần phải thật sự biết rõ sự tác hại của vọng tưởng, từ đó không được tùy tiện khởi vọng tưởng. Quý vị nghĩ: “đứa con nhỏ của mình không biết hiện giờ thế nào rồi?” Rồi lại nghĩ: “chị tôi, em gái tôi hiện giờ ra sao nhỉ?” Hoặc là: “anh tôi, em trai tôi, ba mẹ tôi…”, quý vị cứ vọng nghĩ đến những vấn đề này thật chẳng có chút lợi ích gì! Đó là chưa tu nhiếp được tâm mình. Quý vị tu nhiếp tâm là sẽ không phóng tâm; nếu quý vị còn phóng tâm, tức chưa tu nhiếp được tâm. Bây giờ, quý vị đã hiểu rõ đạo lý này rồi chứ? Luận về đạo lý “tu nhiếp tâm mình” có rất nhiều, không thể nào giảng nói hết được, tôi chỉ có thể giảng một phần nhỏ mà thôi.

Thứ nhất, phải “A ngũ dục (trách ngũ dục)”; a là quở trách, là làm náo loạn ngũ dục. Sao gọi là ngũ dục? Rất đơn giản, tất cả quý vị đều biết, chẳng qua chỉ biết người mà không biết tên nó đó thôi – quen biết người này, “ồ! Thì ra là anh ta!” Thế anh ta tên gì? “Tôi không biết, quên mất rồi!”, đây gọi là không biết tên.

Thế ngũ dục là gì? Chính là sắc, thanh, hương vị, xúc; cũng chính là tài, sắc, danh, thực, thùy. Sắc là sắc trần, chạy theo sắc trần; thanh là chạy theo thanh trần; hương là tâm quý vị chạy theo hương trần; vị là chạy theo vị trần; xúc tức chạy theo xúc trần. Tóm lại, quý vị luôn bị các thứ giả tạm ấy mê hoặc, vì mê nên tự tánh quý vị không phát sáng được. Các thứ giả tạm ấy là gì? Chính là “ngũ dục”.

Quý vị trách ngũ dục, tức náo loạn nó, mắng nó, quở trách nó: “Này! Tâm ngươi không nên chạy theo sắc trần!” Quý vị vừa quở trách, tâm này liền bảo: “Ồ! Không nên chạy theo nó!”. Giống như đệ tử không vâng lời, không nghe kinh, quý vị quở trách nó: “Không được ngủ! Chớ có lười biếng!”, nó liền tự nhủ: “À! Lần này phải siêng năng lên chút nữa mới được!”; dục cũng như thế, nếu tâm quý vị chạy theo sắc trần, quý vị quở trách nó: “Quay lại!” nó liền quay lại. Nếu quý vị muốn nghe đàn piano, muốn nghe tiếng vang ‘ù ù’ của máy bay đang bay trên trời, quý vị lập tức ngăn cản tâm mình: “Ô! Không nên nghe âm thanh này! Âm thanh này không giúp ích cho việc tu tập!” thì tâm liền quay lại. Hương, vị, xúc cũng vậy. Người tu đạo không nên dính mắc nơi hương, nơi vị, cũng không nên dính mắc nơi xúc; quý vị chớ cho rằng không dính mắc vị, nhưng dính mắc xúc chắc chẳng có việc gì? Không thể được. Do vậy, cần nên quở trách nó; đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, quý vị phải dạy chúng một cách nghiêm túc, đây gọi là “quở trách ngũ dục”.

Kế đến, phải “Vứt bỏ ngũ cái”. “Khí” tức là quẳng bỏ đi, không cần đến nữa; “cái” là che đậy. Sao gọi là "ngũ cái"? Có người nào biết, hãy nói cho tôi nghe thử nào! Tôi cũng muốn học hỏi thêm. Không ai biết cả à? Ngũ cái rất đơn giản, e tôi vừa nói ra, quý vị lập tức hiểu ra ngay và bảo: “Ồ! Hóa ra là cái này!”; nhân lúc tôi chưa giảng, quý vị thử nghĩ xem: “Ngũ cái là gì? Che đậy chỗ nào?” Nó che đậy “định” của quý vị, che đậy “huệ” của quý vị; vì bị nó che đậy nên định của quý vị không sanh ra được, huệ cũng chẳng xuất hiện. Vì sao vậy? Vì bị nó che kín. Nếu quý vị không muốn bị ngũ cái che đậy, thì phải quẳng nó đi, không cần nó nữa!

Sao gọi là “ngũ cái”? (một vị đệ tử đáp: Cái, có hai cách dịch: nghĩa thứ nhất là che đậy, tức nó giống cái đồ để đậy; nghĩa thứ hai là cái nắp vung. Nghĩa thứ hai này không hợp với nghĩa trong đây nên thường thì ít khi giảng đến). Tôi cho rằng đó là câu trả lời hay, nghĩa chữ “cái” ở đây chính là che đậy. Ngũ cái gồm:

(1). Tham dục. Tham gì? Tham, không chỉ đơn thuần có “tham” mà là tham dục. “Dục” này là thứ tệ hại nhất, cũng là thứ tốt nhất. Phàm việc gì cũng đều có hai mặt, quý vị không nên chỉ nhìn phiến diện một mặt. Thế nào là thứ tệ hại nhất? Quý vị có tham dục: tham tài, sắc, danh, thực, thùy; tham sắc, thanh, hương, vị, xúc, đây là tham dục. Tuy nhiên, có loại tham dục rất tốt là tham giới, tham định, tham huệ, đấy đều thuộc về tham. Quý vị thường thích ngồi thiền, đây là do tâm tham mà có, nhưng tâm tham này không có gì phải ngại. Quý vị tham thành Phật, tham thành Bồ-tát, tham làm người tốt, tham làm một đệ tử hiếu thuận, đó đều là những tâm tham tốt. Đối với tôi mà nói, tôi thích nhất là đệ tử hiếu thuận, vì sao? Vì đệ tử hiếu thuận thì có thể nuôi dưỡng sư phụ, đây là cái tham của tôi; còn quý vị thì sao? “Ồ! Tôi thích có một sư phụ tốt nhất để tôi có thể nương theo học Phật pháp.”, đây là tâm tham của quý vị! Những kiểu tham lành mạnh này đều có thể chấp nhận được. Phật pháp mà tôi giảng là viên dung vô ngại, quý vị bảo nó không tốt, tôi lại cho là tốt; quý vị cho là tốt, tôi lại bảo nó không tốt. Loại “cái” đầu tiên là “tham dục”, quý vị đều rõ cả rồi chứ? Lớp che đậy thứ nhất này có thể che đậy lên định của quý vị, che đậy lên huệ của quý vị.

(2). Sân nhuế là tính nóng giận. Tính nóng nẩy này là cái mà mọi người gọi là: “Gom củi ngàn ngày, một mồi thiêu rụi”, quý vị gom củi suốt một ngàn ngày, chỉ cần một que diêm là thiêu rụi hết cả. Quý vị xem! Que diêm chính là sự nóng giận. Quý vị tạo công đức trong ngàn ngày, chỉ cần khởi lên một niệm nóng giận thì tất cả công đức kia đều bị thiêu rụi. Đấy chính là: “Một đốm lửa nhỏ thiêu sạch cả rừng công đức”. Tôi thường nhắc nhở quý vị đây là chỗ tai hại của sân. Sân hận như thế nào thì tai hại như thế ấy; tuy nhiên, nó cũng có chỗ tốt. Tốt thế nào? Là khi quý vị tự trách: “Hừm! Vì sao mình không tu hành? Vì sao mình không thể chế phục được tánh nóng giận của mình? Vì sao mình không thể giết chết con rồng độc trong chính mình?”. Quý vị nói cái sân này không tốt sao? Kiểu giận mình như vậy là tốt, đó chính là: “khắc kỷ phục lễ”, tức có bản lĩnh tự khắc phục, tự điều chế. Nếu quý vị có được loại sân phản tỉnh này là tốt đấy!

(3). Thùy miên (ngủ). Ngủ cũng là một tật rất xấu, nhưng cũng là một tính rất tốt. Nếu quý vị ngủ quá nhiều cũng thật không tốt, nó sẽ khiến cho quý vị trở nên ngu si giống như lợn, không một chút thông minh. Nói vậy thì: “Không ngủ được chăng?”. Không được, cũng cần phải ngủ! Quý vị ngủ được thì tất cả mỏi mệt sẽ không còn, đó cũng là điều tốt; nhưng không nên ngủ nhiều quá, không được tham ngủ quá. Quý vị ham ngủ nhiều là một tật xấu, nếu ngủ vừa đủ thì nó là liều thuốc tốt. Giống như chúng ta, nếu không ăn cơm thì bụng chắc chắn sẽ đói và nó sẽ kiếm chuyện với quí vị, chiến đấu với quý vị, nó sẽ kêu lên “rột, rẹt, rột” như muốn bảo: “Ái da! Sao không cho tôi ăn cơm đi?” Khi đói bụng sẽ kêu vang như sấm – sấm dậy trong bụng, nên đói quá cũng không được, bụng sẽ réo ầm ĩ. Nhưng quý vị ăn quá no cũng không xong, trong bụng sẽ lại nổi lên bão táp; lại phải chạy ra nhà vệ sinh không biết đến mấy mươi lần, tình trạng giống như núi đổ đất nứt, nước biển chảy mãi không dừng, đó là hậu quả của việc ăn quá no! Ăn vốn là việc tốt, nhưng nếu ăn quá no thì lại trở thành xấu, còn như không ăn thì cũng không được. Ngủ cũng vậy, quý vị cần phải ngủ, nhưng không nên ngủ quá nhiều. Do vậy, ngủ cũng là một thứ che đậy, nếu quý vị không điều tiết tốt thì nó sẽ trở thành một thứ che đậy; bằng như làm tốt thì sẽ vén mở được bức màn che đậy. Quý vị vất bỏ ngũ cái, tức vén mở bức màn che đậy thì sẽ không còn bị che đậy nữa.

(4). Trạo hối. Ví như có người này ngồi ở đó, nhưng dáng vẻ cứ làm sao ấy, ngồi không vững, đứng cũng không yên, cứ hết ngẩng lên rồi lại cúi xuống, đó gọi là “trạo hối”.

(5). Nghi hoặc. “:Nghi” là hoài nghi; “hoặc” có “thô hoặc, tế hoặc, trần sa hoặc, vô minh hoặc”. Cho nên người tu đạo một khi khởi lên nghi hoặc thì đó cũng là một loại che đậy. Giống như đối với những pháp mà Pháp sư giảng, quí vị cho rằng: “Những pháp mà Pháp sư giảng đều là pháp phương tiện, không có căn cứ chi cả, thuyết pháp như thế không đáng tin cậy” và thế là sanh tâm hoài nghi. Pháp sư bảo quý vị “quở trách ngũ dục”, quý vị lại nói: “Tôi thấy ông ta cũng đâu có quở trách nó đâu!”. Pháp sư bảo “quăng bỏ ngũ cái”, quý vị lại nói “Pháp sư còn tâm tham lớn như vậy, ông ta cũng chưa quăng bỏ ngũ cái được! Vì vậy ông ta bảo tôi bỏ, tôi không bỏ!”. Quý vị xem, người này đã khởi tâm hoài nghi rồi đấy!

Đã “quở trách ngũ dục”, “quăng bỏ ngũ cái” lại còn phải “điều hòa ngũ sự”. Điều là điều hòa. Còn năm việc là gì? Đó là những việc chúng ta nên làm mỗi ngày. Bao gồm:

(a). Điều hòa ăn. Quý vị nói xem! Có ngày nào quý vị không ăn cơm không? ‘Có một lần, tôi không ăn đến mấy ngày liền, đó là lúc chạy nạn, bị người Nhật càn quét đến nỗi không còn chỗ để chạy, cũng không có cơm để ăn!’. Thời gian ở Hương Cảng, vì tránh cảnh người Nhật truy đuổi, mọi người phải chịu cảnh không có cơm ăn trong nhiều ngày, nên rất nhiều người bị chết vì đói. Ăn điều độ ở đây là không nên ăn nhiều, cũng đừng nên ăn ít. Và cũng không nên nói là: “Ồ! Tôi sẽ tuyệt thực rồi, tuyệt thực trong một tuần.” Đến ngày thứ sáu thì không chịu nổi nữa, rồi ăn dồn ăn dập khiến bụng không còn chỗ nào để chứa, phải dọn đến khu nhà mới (tỷ trí khu) (ý Hòa thượng dạy ở đây là đi vệ sinh) (tỷ trí khu là tiếng Quảng Đông, chỉ cho khu nhà gỗ, khu tái định cư – từ dùng trong những thập niên 50 – 60; về sau bãi bỏ hình thức này, thành lập “chính phủ liêm tô ốc” (nhà chính phủ cho mướn với giá rẻ)]. Hương Cảng có khu tái định cư, cán bộ quản lý ở đây rất bận. “Tỷ trí” tức là dời nhà, chính phủ giao trách nhiệm dời nhà cho những cán bộ này. Quý vị ăn quá no sẽ phải làm công việc “dời nhà”; cũng như cán bộ quản lý của khu tái định cư bận rộn suốt cả ngày, ban đêm còn phải tiếp tục làm việc; ăn uống không điều độ cũng giống như thế. Do vậy, quí vị đừng nên quá tiết chế việc ăn uống; cũng không nên tùy tiện, ăn uống quá nhiều.

(b). Điều hòa ngủ. Trong cuộc sống hằng ngày của con người chỉ có hai vấn đề là ăn và ngủ. Quý vị phải biết điều độ, nếu không sẽ dễ sanh bệnh. Vì vậy, ăn uống cần phải “không đói, không no”, quý vị không nên để quá đói, cũng đừng để quá no. Nếu đói quá, thì không thể tu nhẫn; bằng như no quá, cũng không thể tu nhẫn, cái bụng nhẫn không nổi. Còn về ngủ, cần phải “không tiết chế, không phóng túng”; không nên ngủ quá nhiều, cũng không nên ngủ quá ít. Quá ít là nghỉ ngơi không đủ; quá nhiều là nghỉ ngơi vượt quá mức cần thiết, cả hai đều không được.

(c). Điều hòa thân. Thân này, không nên để nó quá nhàn rỗi, cũng không nên bắt nó làm việc quá sức, nên “không thả lỏng, không thúc ép”. Tinh thần của chúng ta có thể ứng phó được bao nhiêu thì làm bấy nhiêu công việc; bởi vì bản thân của quý vị cần phải có một chút cống hiến cho cuộc đời này, tức là phải làm một chút công việc gì đó.

(d). Điều hòa hơi thở. Hơi thở tức thở ra hít vào; hơi thở cần phải “không rít, không trơn”. Rít, tức thở quá chậm; trơn, tức thở quá nhanh. Hít thở quá nhanh hoặc quá chậm đều không phù hợp với phương pháp dưỡng sinh.

(e). Điều hòa tâm. Quý vị có thể “điều hòa ăn, điều hòa ngủ, điều hòa thân, điều hòa thở” được đều do tâm niệm điều hòa mà ra. Điều hòa tâm phải thế nào? Phải không trầm, không phù. Trầm là chìm xuống; phù là nổi lên. Điều hòa tâm là phải làm cho tâm không quá hôn trầm, cũng không quá xốc nổi, giữ tâm luôn ở trạng thái an tịnh.

Đó gọi là “điều ngũ sự”. Tu nhiếp tâm mình chính là phải “quở ngũ dục, bỏ ngũ cái, điều ngũ sự”, đây là phương pháp tu nhiếp tâm.

Trích bài giảng của Hòa Thượng Tuyên Hóa, Phẩm An Lạc Hạnh – Kinh Hoa Nghiêm

Ban Phiên Dịch Vạn Phật Thánh Thành